Diagnostyka niepłodności. Jakie badania należy wykonać?

Z danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wynika, że z problemem niepłodności może borykać się nawet 10 proc. kobiet, które pozostają w związkach od 5 lat lub dłużej. Jeśli wziąć pod uwagę kobiety będące w związkach od dwóch lat, problem może być nawet 2,5 razy większy. Statystyki w przypadku mężczyzn nie są znane. Jak zdiagnozować niepłodność i jak ją leczyć?

 Niepłodność została uznana przez Światową Organizację Zdrowia za chorobę społeczną. Boryka się z nią coraz więcej par. O niepłodności można mówić, gdy pomimo rocznego regularnego współżycia bez stosowania środków antykoncepcyjnych kobieta nie może zajść w ciążę.

Przyczyny niepłodności

Problem niepłodności może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn i może mieć różne przyczyny. U kobiet może wynikać z niewłaściwej gospodarki hormonalnej, nieregularnych cykli miesiączkowych, chorób przewlekłych, prowadzenia niezdrowego trybu życia czy stosowania używek. Powodować ją może także endometrioza. To przewlekła choroba, charakteryzująca się obecnością endometrium, czyli tkanki wyściełającej jamę macicy poza tym narządem. Ogniska endometriozy pojawiają się w jajowodach i na jajnikach. Prowadzą do stanu zapalnego, wpływają na jakość komórek jajowych oraz na plemniki, zmniejszając ich zdolność do zapłodnienia. Przyczyny niepłodności mogą leżeć także po stronie mężczyzny i związane są z jakością nasienia. Problemem może być zbyt mała ilość plemników, ich mała ruchliwość lub nieprawidłowa budowa. Wpływ na jakość nasienia może mieć styl życia mężczyzny, czynniki środowiskowe oraz stres, używki, choroby ogólnoustrojowe.

Badania na niepłodność

Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu i Embriologii przypomina, że okres bezskutecznych starań o ciążę, po którym para powinna skorzystać ze specjalistycznej konsultacji, zależy od wieku kobiety, przebiegu jej cykli, przebytych operacji. Jak informuje PTMRiE, u pacjentek młodych (poniżej 35. roku życia) bez obciążeń w wywiadzie, rozpoczęcie diagnostyki w kierunku niepłodności wskazane jest po roku regularnego współżycia, u kobiet po 35. roku życia – po 6. miesiącach, zaś u pacjentek po 40. roku życia – jak najwcześniej, nawet bezpośrednio po zadeklarowaniu planów prokreacyjnych. Poszukując leczenia niepłodności, szczególnie u par powyżej 35. roku życia oraz par, które mają problemy z utrzymaniem ciąży, zaleca się wykonanie badań genetycznych. Uważa się, że niepłodność o podłożu genetycznym u kobiet i mężczyzn dotyczy ok. 30 proc. par.

Niepłodność – testy genetyczne

W pierwszej kolejności zaleca się wykonanie badanie kariotypu u obojga partnerów. Powinno być ono zlecone nie tylko podczas diagnostyki niepłodności, ale i poronień nawracających. Dzięki temu badaniu dowiedzieć się można, czy dana osoba ma prawidłową liczbę chromosomów, a ich struktura, widoczna mikroskopowo, jest niezmieniona. Prawidłowy kariotyp żeński to 46,XX, a męski 46,XY. U par zmagających się z problemami uzyskania i utrzymania ciąży obserwuje się zarówno aberracje liczbowe, jak i strukturalne chromosomów.

Kobietom zaleca się dodatkowo wykonanie badania mutacji MTHFR. Gen MTHFR zapewnia właściwe przetwarzanie i wchłanianie kwasu foliowego. Mutacja w obrębie genu MTHFR może prowadzić do problemów z zajściem w ciążę, a także zwiększyć ryzyko poronienia. Badanie zaleca się więc zwłaszcza w przypadku problemów z utrzymaniem ciąży.

Badania na niepłodność u mężczyzn

 Mężczyznom zaleca się wykonanie speriogramu – badania jakości nasienia. Do badania trzeba się odpowiednio przygotować. Zaleca się abstynencję płciową nie krótszą niż 2 i nie dłuższą niż 7 dni. Termin wykonania badania należy uzgodnić z punktem pobrań laboratorium, które zaopatruje pacjenta w odpowiednie naczynko. Nasienie oddawane jest drogą masturbacji. Zaleca się, by oddanie nasienia nastąpiło w laboratorium, w przeznaczonym do tego pomieszczeniu. Nasienie uzyskane poza laboratorium musi być dostarczone do 1 godziny. Nasienie nie może być pozyskiwane z prezerwatyw. Z wynikami badań zawsze należy udać się do specjalisty, który pokieruje dalszym leczeniem.